Cookies Używamy cookies w celach funkcjonalnych, aby ułatwić użytkownikom korzystanie z witryny oraz w celu tworzenia anonimowych statystyk serwisu. Jeżeli nie blokujesz plików cookies, to zgadzasz się na ich używanie w pamięci urządzenia. Możesz samodzielnie zarządzać cookies zmieniając odpowiednio ustawienia Twojej przeglądarki. Close
home

R E D U T A   P W P W

Wykaz osobowy Samodzielnej Grupy AK PWB/17/S
Biogramy członków grupy, zdjęcia
Artykuły z ŻW , wszystko co mamy o grupie PWB/17/S
Produkty przygotowywane przez PWB/17 dla Polskiego Państwa Podziemnego
Akcje sabotażowe
Podziemna Wytwórnia Banknotów

Wiosną 1940 roku na osobiste polecenie generała „Grota” Roweckiego major Mieczysław Chyżyński ps. „Pełka” powołał grupę pracowników PWPW pod dowództwem ppor. Czesława Lecha ps. „Biały” o konspiracyjnej nazwie PWB/17, która produkowała banknoty i inne dokumenty na potrzeby Armii Krajowej oraz sabotowała działalność niemieckiego zarządu Wytwórni. Przystępujący do tej grupy pracownicy Wytwórni składali przysięgę na Krzyż, który wyniesiony z Powstania Warszawskiego przez żonę Czesława Lecha był pieczołowicie przechowywany w rodzinie porucznika „Białego”. Pod koniec 1942 r. z powodu wzrastającego niebezpieczeństwa dekonspiracji akcja ta została wstrzymana, jednakże w ciągu 2 lat dostarczono na potrzeby Armii Krajowej kilkanaście milionów złotych. Rozkazem Komendanta Głównego AK z dnia 30 grudnia 1942 r. 11 osób otrzymało Złote Krzyże Zasługi z Mieczami, a 17 osób otrzymało Srebrne Krzyże Zasługi z Mieczami.

W czasie Powstania Warszawskiego jako samodzielny oddział bojowy PWB/17/S 2 sierpnia 1944 roku, wspomagana przez oddziały AK atakujące z zewnątrz, opanowała gmach PWPW S.A. Przez 27 dni gmach PWPW S.A. był jednym z głównych punktów oporu powstańczej Starówki. Pod ostrzałem z ziemi i powietrza - obok PWB/17/S - broniła Wytwórni od 10 sierpnia kompania „Osa”, od 21 sierpnia główny ciężar obrony przejęło zgrupowanie AK „Leśnik”, zaś na ostatnią dobę obrony dołączył pluton „Sarmak” – łącznie ponad 600 osób. Załoga powstańczej Wytwórni broniła się do 28 sierpnia 1944 r. Podczas ewakuacji zginął m.in. por. „Biały”, który dowodził resztką grupy PWB/17/S. W podziemiach Wytwórni, w zorganizowanym tam szpitalu polowym, pozostało ok. 30 ciężko rannych powstańców, z opiekującą się nimi dr Hanną Petrynowską - „Raną”. Zostali oni w bestialski sposób zamordowani przez wkraczające oddziały niemieckie.

 

 

Oprac. Radosław Mierzejewski

SAMODZIELNA GRUPA AK PWB/17/S

 

Chyżyński Mieczysław „Pełka”, major - dowódca grupy, komendant obrony PWPW

Bańkowski Jan „Kajtek”, strzelec

Benirowska Maria „Malinowska”, sekcja gospodarcza

Bereziecki Kazimierz „Bacik”, strzelec

Bereziecki Mieczysław, łącznik

Bernaciński Piotr, sierżant

Berndt Janusz „Longinus”, „Witold”, podoficer aprowizacyjny nie ustalonego stopnia

Biliński Leszek „Bill”, łącznik-strzelec

Bocian Jadwiga, łączniczka

Boczar Mieczysław „Dembowski”, porucznik

Brauła Henryk, strzelec, strażak

Bulder Edward „Długi”, podoficer nie ustalonego stopnia

Chabros Henryk, łącznik

Ciesielski Władysław „Inżynier”, wachmistrz

Czech (Wisłocka) Halina „Hawajka”, „Lilka”, sanitariuszka

Daraszkiewicz Antoni „Zalewski”, plutonowy

Drewiszewski (Drewiczewski) Czesław „Derwisz”, kapral, starszy sanitariusz

Dutczyński Mieczysław „Stecki”, podporucznik

Falski Brunon „Hugo”, starszy strzelec

Firlej Janina, starsza sanitariuszka

Gajda Janina „Ewa”, sanitariuszka

Gąsania Stefan „Ramzes”, plutonowy

Godzwon Władysław „Gozdawa”, „Skiba”, porucznik

Gogół Leokadia „Loda”, starsza felczerka

Grabowski Stanisław, podoficer nie ustalonego stopnia

Grodecki Leszek „Lis”, kapral

Grzegorzewski Adolf „Adek”, podoficer nie ustalonego stopnia

Hardejewicz Czesław „Wichura”, starszy sierżant

Hys Roman, podoficer

Idzikowski Aleksander „Dzik”, łącznik

Idzikowski Antoni, sekcja gospodarcza

Jakoniuk (Małaczyńska) Zofia „Tola”, sanitariuszka

Jaźwic Jan „Duży”, strzelec

Jóźwik Kazimierz „Wierny”, plutonowy

Jurkowski Aleksander, sekcja techniczna

Jurkowski Jerzy „Tasiemka”, plutonowy podchorąży

Kaczyński Jan, oficer nie ustalonego stopnia

Kaufmann Bogusław „Bogiel”, kapral

Kaufmann Robert „Woda”, sierżant - szef sekcji technicznej

Kawczyński Ryszard „Spokojny”, strzelec

Kleczewski Jan „Bartek”, łącznik

Klimkiewicz Wacław „Czarny”, kapral

Kołowski Jan, starszy wachmistrz, strażak

Korneć Stefan „Żeglarz”, strzelec, strażak

Kosiarek Kazimiera, sekcja gospodarcza

Kowalczyk Stanisław „Juliusz”, kapral

Kowalska (Domańska) Maria „Cecylia”, sanitariuszka

Kowalski Antoni, komendant schronu PWPW

Kowalski Jerzy „Jur”, strzelec, strażak

Koziańska (Niwińska) Wanda „Wanda”, łączniczka

Kucharski Jerzy „Gryf”, strzelec

Kuklińska Anna „Kozaczek”, sanitariuszka

Kulesza Juliusz „Julek”, łącznik-strzelec

Lech Czesław „Biały”, porucznik (pośmiertnie kapitan) - zastępca dowódcy grupy

Malinowski Konstanty, sekcja techniczna

Malski Janusz, strzelec

Marchel Roman „Rom”, kapral

Medwedowski Józef „Kazimierz”, plutonowy

Medwedowski Mieczysław „Jur”, łącznik

Michalski Zbigniew „Piszczel”, strzelec

Mijas Stanisław „Pingwin”, sierżant

Morawska Irena „Renia”, sanitariuszka

Mróz Lucjan „Sokół”, strzelec

Neumann Józef „Kornel”, porucznik

Nieciecki Zygmunt „Sigis”, plutonowy podchorąży, strażak

Niewiarowska Stanisława „Lola”, łączniczka

Nowacka (Wróblewska) Krystyna „Kinga”, łączniczka

Nowacka (Szyndler) Maria „Gabriela”, starsza sanitariuszka

Nowakowski Ludwik, łącznik

Nowakowski Stanisław „Snop”, porucznik (pośmiertnie kapitan) - adiutant dowódcy grupy

Ogulewicz Władysław, podporucznik

Osuchowski Tadeusz „Powała”, podporucznik czasu wojny

Owczarek Stanisław „Chmura”, „Zagłoba”, podoficer sekcji technicznej nie ustalonego stopnia

Pełkowski Leopold „Mały”, strzelec

Petrynowska Hanna „Rana”, lekarz - szef sanitarny grupy

Pietraszek Wacław, kapral

Płodzik Stanisław, sekcja techniczna

Pretkiel Jan, inżynier - kierownik produkcji uzbrojenia

Puchalski Jan Lech „Jaskółka”, strzelec

Putkowska (Gawrońska) Janina Barbara „Zośka”, sanitariuszka

Reingruber Henryk „Rudolf”, plutonowy

Rożański Jerzy, łącznik

Rusiecki Eugeniusz „Rawicz”, „Niedźwiedź”, porucznik (podpułkownik pożarnictwa) - komendant straży pożarnej

Rybak Jerzy „Wujek”, podoficer nieustalonego stopnia

Skielc Andrzej „Rokita”, strzelec

Skórzewska Wanda, sanitariuszka

Sobiech Mikołaj, podoficer nieustalonego stopnia

Sott Władysław, kapral, strażak

Staniszewska Danuta „Danuta”, łączniczka

Stankiewicz Andrzej „Granit”, starszy strzelec

Straszyński Ludwik

Styrna Tadeusz „Szkwał”, podporucznik

Szatkowski (Szadkowski) Stanisław - szef sekcji gospodarczej

Szelągowski Zdzisław, strzelec

Szpecht Jerzy „Kotwicz”, strzelec

Sztora Tadeusz „Bohun”, „Pchełka”, strzelec

Szybowska (Uryn) Halina „Krystyna”, sanitariuszka

Szymczak (Mikuła) Marta „Murzynek”, sanitariuszka

Szymczak Mieczysław, strzelec, strażak

Szynal Marcin „Klucz”, kapral

Tiwołowicz Aleksander „Alosza”, major - kwatermistrz grupy

Tołłoczko Józef, kapitan

Tołłoczko (Pawelska) Wanda „Wanda”, sanitariuszka

Ulrych Zbigniew, strzelec, strażak

Wieczyński Leonard „Mączka”, kapral podchorąży

Wierzbicka (Świszcz) Irena „Elka”, sanitariuszka

Wierzbicki Kazimierz „Kieł”, kapral podchorąży

Wierzbicki Ludwik „Judym”, kapitan, lekarz

Wierzbicki Stanisław „Pantera”, kapral podchorąży

Wiśniewska Zofia, sanitariuszka

Wiśniewski Jerzy „Sewer”, kapral

Witeński Władysław „Bajgieł”, strzelec

Wochtmann Henryk „Miś”, podporucznik

Wojtulewicz Eugeniusz „Rozłóg”, podporucznik

Zaranek Wiktoria „Szczypiorek”, sekcja gospodarcza

Zjawiński Zygmunt, wachmistrz podchorąży

Żach Katarzyna, sekcja gospodarcza

NN. „Treblinka”, łącznik

 

Źródło - Juliusz Kulesza: W murach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych (konspiracja i Powstanie Warszawskie), Warszawa 2003

Biogramy członków grupy, zdjęcia

 

 

Kazimierz Bereziecki “Bacik”: ur. 7 czerwca 1923 w Łaniętach, zm. 24 sierpnia 1944 w Warszawie. Starszy strzelec, podczas okupacji pracownik Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. W Armii Krajowej do lata 1944 jako „Vis” w kompanii K-2 pułku „Baszta”, przed wybuchem Powstania Warszawskiego przeniesiony do PWB/17/S. Brał udział w zdobyciu PWPW i pozycji „Rybaki 35”, gdzie poległ, trafiony pociskiem działa szturmowego. Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Leszek Biliński “Bill”: ur. 15 kwietnia 1927 w Warszawie, zm. 12 czerwca 1999 we Wrocławiu. Łącznik/strzelec. Podczas okupacji uczeń tajnych kompletów gimnazjalnych, pracownik introligatorni Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Uczestnik obrony PWPW, 24 sierpnia ciężko ranny w walce o pozycję „Rybaki 35”. Przeszedł przez Dulag 121 (Pruszków). Po wojnie w 1948 więziony za dorysowywanie korony wizerunkom orła państwowego. Pracownik warszawskich biur projektowych w resorcie budownictwa, instruktor żeglarski. Odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Halina Cholewińska „Wala”: ur. 1 stycznia 1909, zm. w sierpniu 1944 w Warszawie. Wykwalifikowana pracownica służby zdrowia. Sanitariuszka w kompanii ppor. Stefana Kowalskiego „Jaronia” ze zgrupowania „Leśnik”. Odznaczona Krzyżem Walecznych, śmiertelnie ranna w trakcie odwrotu z Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych podczas próby ratowania siostry. Spoczywa w nieustalonym miejscu, prawdopodobnie pod jezdnią ulicy Wójtowskiej.

 

Irena Cholewińska „Uta”: ur. 19 października 1910, zm. w sierpniu 1944. . Wykwalifikowana pracownica służby zdrowia. Sanitariuszka w kompanii ppor. Stefana Kowalskiego „Jaronia” ze zgrupowania „Leśnik”. Odznaczona Krzyżem Walecznych, śmiertelnie ranna w trakcie odwrotu z Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Spoczywa w nieustalonym miejscu, prawdopodobnie pod jezdnią ulicy Wójtowskiej.

 

Mieczysław Chyżyński „Rzędzian”, „Pełka”: ur. 11 listopada 1889 w Zamościu, zm. 9 lipca 1981 w Warszawie. Oficer zawodowy piechoty, od 1930 major Wojska Polskiego, podpułkownik Związku Strzeleckiego. Członek PPS - uczestnik rewolucji 1905, zesłaniec, od 1914 żołnierz I Brygady Legionów, więzień Szczypiorna, uczestnik rozbrajania Niemców w 1918. Oficer 32 pułku piechoty, dowódca baonu 55 pułku piechoty, komendant placu w Stryju. Po przeniesieniu w stan spoczynku inspektor ochrony w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. W 1939 organizator Stołecznego Okręgu konspiracyjnej Organizacji Orła Białego, od 1940 szef działu produkcji banknotów i dokumentów w VII Oddziale Komendy Głównej ZWZ. Założyciel i komendant grupy PWB/17/S, podczas Powstania Warszawskiego komendant obrony PWPW. Po wojnie więziony, później podpułkownik w stanie spoczynku. Działacz Związku Osadników Wojskowych na Ziemiach Zachodnich, pracownik „Centrofarmu”, Odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy.

 

Halina Czech-Wisłocka „Hawajka”, „Lilka”: ur. 16 kwietnia 1924, zm. w 1986 w Gdańsku. Instrumentariuszka medyczna. Współorganizatorka punktu opatrunkowego nr 3 zlokalizowanego na terenie Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Zwolniona ze służby wraz z częścią sanitariuszek otrzymała od dr. Hanny Petrynowskiej zadanie eskortowania ewakuowanych z PWPW lżej rannych. Po kapitulacji Powstania opuściła Warszawę wraz z ludnością cywilną.

 

Antoni Daraszkiewicz „Zalewski”: ur. 25 maja 1899, zm. 18 czerwca 1996 w Warszawie. Plutonowy. W latach międzywojennych i w okresie wojny wartownik w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. W okresie wojny żołnierz AK, uczestnik akcji produkcji banknotów na potrzeby Komendy Głównej ZWZ-AK, członek zespołu bojowego grupy PWB/17/S. Podczas Powstania Warszawskiego brał udział w zdobywaniu PWPW od wewnątrz, rozpoczynając akcję obrzuceniem granatami gniazda ckm-u przy głównym wejściu do Wytwórni. Po opuszczeniu PWPW do 2 września walczył na Starym Mieście. Warszawę opuścił wraz z ludnością cywilną, więziony w obozach koncentracyjnych Oranienburg, Sachsenhausen i Buchenwald. Odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych.

 

Mieczysław Dutczyński „Stecki”: ur. 30 sierpnia 1906, zm. 28 sierpnia 1944 w Warszawie. Podporucznik. Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, uczeń Teodora Axentowicza i Wojciecha Weissa. Artysta-grafik, rytownik, twórca znaczków i banknotów. Od ok. 1938 pracownik Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Podczas Powstania Warszawskiego dowodził jedną z drużyn, obsadzających zachodnią część kompleksu PWPW, od środkowego bloku do ulicy Zakroczymskiej łącznie z boczną bramą. Uczestniczył w ostatnich bojach w obronie gmachu Wytwórni, ostatni raz widziano go w dniu ewakuacji reduty - 28 sierpnia.

 

Leszek Grodecki „Lis”: ur. 21 września 1921 w Warszawie, zm. 21 czerwca 2015 w Warszawie. Kapral. W czasie okupacji uczeń tajnych kompletów licealnych. W konspiracji żołnierz 7. Pułku Piechoty AK „Magadaskar”/”Garłuch”, uczestnik akcji sabotażowych i rozbrojeniowych. Podczas Powstania Warszawskiego początkowo w batalionie „Parasol” (ranny 8 sierpnia), następnie w batalionie „Miotła”, od 17 sierpnia w PWB/17/S. Uczestnik obrony PWPW, po wycofaniu się kanałami ze Starówki w zgrupowaniu „Konrad” (Powiśle). Po kapitulacji Powstania jeniec Stalagu XI-B Fallingbostel, skąd zimą 1945 uciekł do kraju. Po wojnie ukończył Politechnikę Warszawską jako inżynier chemik, pracował jako projektant w zakładach przemysłu cukierniczego. Uczestnik międzynarodowych turniejów i wielokrotnych reprezentant Polski w piłce siatkowej. Odznaczony dwukrotnie Krzyżem Walecznych.

 

Czesław Hardejewicz „Wichura”: ur. 14 czerwca 1902 w Liwie, zm. 29/30 sierpnia 1944 w Warszawie. Starszy sierżant. Ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej 1920, w okresie międzywojennym i w latach okupacji wartownik w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Uczestnik akcji sabotażowych (pożar celulozy). Podczas Powstania Warszawskiego wyróżnił się 2 sierpnia przy zdobyciu PWPW (ranny), a następnie w jej obronie - w drużynie „Roma”, a następnie w załodze por. Mieczysława Boczara „Dembowskiego”. W końcu sierpnia dostał się do niewoli i został rozstrzelany. Odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Aleksander Idzikowski „Dzik”: ur. 3 lutego 1927 w Warszawie, zm. 11 kwietnia 1972 w Warszawie. Łącznik. W latach okupacji pracownik warsztatów mechanicznych Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, podczas Powstania Warszawskiego żołnierz AK w drużynie „Roma”. 8 sierpnia ciężko ranny pociskiem artyleryjskim na pozycji „Rybaki 35” (po latach - trwałe inwalidztwo). Po wojnie pracownik instytucji farmaceutycznych. Odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Jerzy Jurkowski „Tasiemka”: ur. 27 grudnia 1903 w Warszawie, zm. 12 października 1974 Warszawa. Plutonowy/podchorąży. Z zawodu grawer-rytownik. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1920 i wojny obronnej 1939 w 1. Pułku Szwoleżerów. W konspiracji podoficer AK w Dywizjonie Artylerii Konnej im. gen. Józefa Bema, podczas Powstania Warszawskiego uczestnik obrony Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych w drużynie „Roma” (20 sierpnia ranny pociskiem moździerza). Po przejściu kanałami do Śródmieścia w zgrupowaniu „Golski”. Po kapitulacji Powstania jeniec Stalagu Sandbostel. W młodości reprezentant i rekordzista Polski w pływaniu, po wojnie działacz sportowy. Odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Bogusław Kaufmann „Bogiel”: ur. 5 sierpnia 1925 w Warszawie, zm. 22 czerwca 1998 w Warszawie. Kapral. W latach okupacji uczeń tajnych kompletów licealnych, w konspiracji żołnierz 7. Pułku Piechoty AK „Madagaskar”/”Garłuch”, odbył kurs podoficerski i minerski. Podczas Powstania Warszawskiego początkowo dowódca drużyny w batalionie „Parasol”, ranny 12 sierpnia podczas walk na Woli. Po wyjściu ze szpitala od 17 sierpnia w drużynie „Roma”. Uczestnik obrony Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, 28 sierpnia powtórnie ranny w osłonie odwrotu z PWPW. Po kapitulacji Powstania w szpitalu w Milanówku, następnie w obozach pracy przymusowej w Berlinie i w Czechosłowacji, uczestnik powstania w Pradze w 1945. Po wojnie absolwent Wydziału Filologii Polskiej UW, wieloletni pracownik central handlu zagranicznego Centromor i Polimex-Cekop. Odznaczony dwukrotnie Krzyżem Walecznych.

 

Maria Kowalska-Domańska „Cecylia”: ur. 5 stycznia 1920, zm. 5 marca 1995. Urzędniczka Działu Artystycznego w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Jako sanitariuszka pomagała dr. Hannie Petrynowskiej organizować szpital i jako jedna z czterech pozostała wraz z nią przy ciężko rannych, gdy powstańcy opuszczali gmach PWPW. Jej relacji zawdzięczamy wiedzę o ostatnich chwilach dr. Petrynowskiej. Po wojnie ukończyła studia humanistyczne i pracowała w wydawnictwach, m.in. w „Bellonie”.

 

Jerzy Kucharski „Gryf”: ur. 6 lutego 1929 w Warszawie, zm. 1 marca 2017. Strzelec. W latach okupacji uczeń Szkoły Mechanicznej nr 2. W czasie Powstania Warszawskiego jako ochotnik brał udział w zdobywaniu Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych i w walkach w obronie PWPW. Po opuszczeniu Wytwórni uczestniczył do 2 września w bojach na Starym Mieście, Warszawę opuścił wraz z ludnością cywilną. Przeszedł przez Dulag 121 Pruszków i KL Auschwitz-Birkenau, z którego wywieziony został do KL Flossenbürg. Po wyzwoleniu przez armię USA i pobycie w Polish Military Center Langwasser powrócił do Polski.

 

Juliusz Kulesza „Julek”: ur. 19 maja 1928 w Warszawie. Strzelec. W czasie wojny uczeń tajnych kompletów gimnazjalnych i wieczorowych kursów Szkoły Graficznej, jednocześnie od 1942 praktykant - rysownik w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Podczas Powstania Warszawskiego łącznik, potem strzelec Armii Krajowej w drużynie „Roma”, uczestnik obrony PWPW. Po kapitulacji Powstania dwukrotny uciekinier z Dulagu 121 (Pruszków). Po wojnie absolwent Wydziału Grafiki ASP Warszawa i członek Związku Polskich Artystów Plastyków. Projektant grafiki wydawniczej, dokumentalista Powstania Warszawskiego i autor książek o Powstaniu. Odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Czesław Lech „Biały”: ur. 24 kwietnia 1904 w Turzy Małej, zm. 28 sierpnia 1944 w Warszawie. Oficer zawodowy artylerii. Maturę zdał w Mławie, ukończył szkołę podchorążych w Toruniu. Od 1930 podporucznik, później w 9. dywizjonie artylerii konnej w Baranowiczach. W 1934 przeniesiony w stan spoczynku, od 1936 po odbyciu kursów buchalteryjnych inspektor kontroli w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. W latach wojny członek ZWZ-AK, od 1942 porucznik AK. Zastępca dowódcy grupy PWB/17/S i dowódca jej zespołu bojowego. Podczas Powstania Warszawskiego dowodził zdobyciem PWPW od wewnątrz. Zastępca komendanta obrony Wytwórni, podczas ostatnich bojów o gmach walczył w oddziale osłonowym i poległ w czasie wycofywania się. Pośmiertnie awansowany do stopnia kapitana, odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy.

 

Roman Marchel „Rom”: ur. 25 maja 1915 w Warszawie, zm. 18 maja 1984 w Warszawie. Kapral, dowódca obrony pozycji Rybaki 35. Mechanik samochodowy, członek Związku Strzeleckiego. Przed wojną żołnierz 1. Pułku Artylerii Najcięższej w Górze Kalwarii. Ochotnik w wojnie obronnej 1939: uczestnik walk na Lubelszczyźnie. Podczas okupacji kierowca w Mennicy Warszawskiej, a następnie w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, gdzie w 1940 wstąpił do ZWZ. Przewoził broń i papier banknotowy dla potrzeb konspiracji, podczas Powstania Warszawskiego brał udział w zdobyciu i obronie PWPW i 24 sierpnia został ranny podczas odpierania szturmu. Po wojnie ponownie pracownik PWPW, a później instytucji transportu budowlanego. Od 1983 wiceprzewodniczący środowiska byłych żołnierzy zgrupowania AK „Róg”. Odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy.

 

Lucjan Mróz „Sokół”: ur. 11 kwietnia 1910 w Warszawie, zm. 18 lipca 1975 w Warszawie. Strzelec. Z zawodu ekonomista, w latach okupacji urzędnik Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. W czasie Powstania Warszawskiego żołnierz grupy „Roma”, uczestnik obrony pozycji „Rybaki 35”. Po zakończeniu bojów o Stare Miasto wywieziony z ludnością cywilną do Dulagu 121 Pruszków. Po wojnie na kierowniczych stanowiskach w instytucjach państwowych.

 

Tadeusz Osuchowski „Powała”: ur. 29 października 1907 w Biskupicach, zm. ok. 1980 na Śląsku. Podporucznik rezerwy. W młodości członek amatorskich zespołów teatralnych. Przed wojna i w latach okupacji inspektor działu kontroli Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. W konspiracji żołnierz AK, podczas Powstania Warszawskiego brał udział w zdobyciu PWPW, od 4 do 19 sierpnia dowódca obrony pozycji „Rybaki 35”, następnie oficer łącznikowy. W ostatniej fazie bojów o PWPW ciężko kontuzjowany. Po wojnie poza Warszawą.

 

Hanna Petrynowska „Rana”: ur. 23 lutego 1901 w Warszawie, zm. 28 sierpnia 1944 w Warszawie. Z domu Żabińska, siostra wybitnego zoologa, dr. Jana Żabińskiego. W 1918 ukończyła liceum Pauliny Hewelke w Warszawie, lekarz pediatra (dyplom UW w 1924). Lekarka szkolna, od 1935 rejonowa lekarska Miejskiej Pomocy Lekarskiej, tuż przed wojna prowadziła zajęcia na kursach sanitarnych dla maturzystek. Od 1940 lekarz fabryczny PWPW (po aresztowaniu męża Mariana, poprzednika na tym stanowisku). Szef sekcji sanitarnej samodzielnej grupy AK PWB/17/S. Podczas Powstania Warszawskiego zorganizowała w PWPW punkt opatrunkowy, przekształcony później w szpital polowy. W czasie opuszczania Wytwórni przez załogę dobrowolnie pozostała z ciężko rannymi i została zabita w czasie wykonywania obowiązków lekarskich. Pośmiertnie odznaczona Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy.

 

Jan Lech Puchalski „Jaskółka”: ur. 28 października 1928 w Warszawie, zm. 3 października 1955 w Warszawie. Strzelec. W latach okupacji uczeń, podczas Powstania Warszawskiego żołnierz AK w drużynie „Roma”, uczestnik bojów o pozycję „Rybaki 35”. Po przejściu kanałami ze Starego Miasta żołnierz grupy „Krybar” (Powiśle Północne), a następnie uczestnik walk na Czerniakowie w zgrupowaniu „Radosław”. Po wojnie kierowca samochodowy, zmarł tragicznie. Odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Jerzy Rożański: ur. w 1926 w Warszawie, zm. 28 lub 29 sierpnia 1944 w Warszawie. Łącznik. W latach okupacji praktykant w zecerni Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, podczas Powstania Warszawskiego żołnierz AK w drużynie „Roma”. Zwolniony ze służby 12 sierpnia po śmierci ojca. Po zakończeniu obrony PWPW ujęty przez Niemców znalazł się z grupą ludności cywilnej w Parku Traugutta, gdzie wyczytano nazwisko jego i paru innych młodych mężczyzn, po czym poprowadzono ich w stronę Cytadeli, skąd nie wrócili.

 

Jerzy Rybak „Wujek”: ur. 23 lutego lub listopada 1895 w Warszawie, zm. w 1966 w Warszawie. Podoficer - stopień nieustalony. Przeszedł I wojnę światową w armii rosyjskiej. Z zawodu technik budowlany, w latach międzywojennych pracował przy budowie elewatorów zbożowych. Od stycznia 1939 urzędnik działu gospodarczego Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Podczas Powstania Warszawskiego żołnierz AK w drużynie „Roma”, uczestnik obrony PWPW, ranny 23 sierpnia w boju o pozycję „Rybaki 35”. Wyszedł z Warszawy z ludnością cywilną. Po wojnie pracownik Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi, następnie inspektor kontroli w Polskich Zakładach Zbożowych w Warszawie.

 

Andrzej Stankiewicz „Granit”: ur. 14 sierpnia 1927 w Jedlni, zm. 21 sierpnia 1992 w Warszawie. Starszy strzelec. W latach wojny uczeń tajnych kompletów gimnazjalnych i członek konspiracyjnych Szarych Szeregów (zastęp „Kamienie”). Podczas Powstania Warszawskiego żołnierz AK w drużynie „Roma”, brał udział w zdobyciu Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych i walkach w jej obronie. 23 sierpnia ciężko ranny w boju o odzyskanie pozycji „Rybaki 35”. Po kapitulacji Powstania więzień obozów koncentracyjnych Auschwitz i Leitmeritz. Po wojnie wieloletni pracownik Ministerstwa Komunikacji jako starszy inspektor wydziału trakcji. Miał opinię jednego z najwaleczniejszych żołnierzy w drużynie „Roma”, odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Tadeusz Sztora „Pchełka”: ur. 18 lutego 1927 w Warszawie, zm. we wrześniu 1944 w Warszawie. Strzelec. W latach wojny uczeń, podczas Powstania Warszawskiego żołnierz AK w drużynie „Roma”, 24 sierpnia ranny podczas walk w obronie pozycji „Rybaki 35”. Po przejściu kanałami do Śródmieścia żołnierz batalionu „Parasol” (zgrupowanie „Radosław”) w bojach na Czerniakowie, gdzie poległ w ostatnich dniach września, prawdopodobnie od bomby lotniczej, przy ulicy Wilanowskiej, a według drugiej wersji przy wraku parostatku „Bajka”. Ciała nie odnaleziono. Odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Marta Szymczak-Mikuła „Murzynek”: ur. 31 stycznia 1920 w Warszawie, zm. 15 maja 2010 w Warszawie. W okresie wojny liczarka w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Łączniczka i sanitariuszka, podczas Powstania Warszawskiego uczestniczyła w zdobywaniu PWPW od wewnątrz. Ranna podczas walk w obronie Wytwórni. Po kapitulacji Powstania przeszła przez Dulag 121 (Pruszków), wywieziona do Berlina pracowała przymusowo w gospodarstwie rolnym.

 

Marcin Szynal „Klucz”: ur. 6 września 1913 w Majdanie Sieniawskim, zm. 28 sierpnia 1944 w Warszawie. Kapral. Przed wojną żołnierz 39. Pułku Piechoty w Jarosławiu, następnie Korpusu Ochrony Pogranicza (granica polsko-rumuńska). Od 1937 pracownik fabryki mebli szpitalnych w Warszawie. Uczestnik wojny obronnej 1939. Podczas Powstania Warszawskiego żołnierz AK w drużynie „Roma”, brał udział w zdobyciu Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych i w walkach w jej obronie. 8 sierpnia ciężko ranny pociskiem artyleryjskim na pozycji „Rybaki 35”. Po pobycie w kilku szpitalach staromiejskich ponownie w szpitalu PWPW, gdzie został zamordowany granatami. Ciała nie odnaleziono. Odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Wanda Tołłoczko-Pawelska „Wanda”: ur. 26 maja 1924, zm. 24 grudnia 2016. Studentka medycyny, zatrudniona w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych jako liczarka i sortowniczka. Na II roku studiów asystowała przy operacjach. Sanitariuszka-ochotniczka: 2 sierpnia zgłosiła się do dowódcy prosząc o przyjęcie do zespołu sanitarnego. Po opuszczeniu PWPW jako transportująca lżej rannych do szpitala powstańczego przy ul. Długiej walczyła w szeregach kompanii „Osa”.

 

Leonard Wieczyński „Mączka”: ur. 22 kwietnia 1912 w Krakowie, zm. 6 maja 1990 w Kaliszu. Kapral podchorąży. W latach międzywojennych student prawa, uczestnik wojny obronnej 1939 jako artylerzysta przeciwlotniczy w rejonie w Lwowa. W okresie okupacji w Warszawie, w konspiracji żołnierz organizacji dywersyjnej AK „Wachlarz”, a następnie Dywizjonu Artylerii Konnej im. gen. Józefa Bema. Podczas Powstania Warszawskiego w drużynie „Roma”, uczestnik obrony Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, 24 sierpnia ciężko ranny w boju o pozycję „Rybaki 35”. Po wojnie więziony we Wrocławiu za przynależność do AK. Zamieszkał w Kaliszu, gdzie pracował jako urzędnik. Na emeryturze dokończył rozpoczęte przed wojną studia - Wydział Prawa Uniwersytetu Poznańskiego. Odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Władysław Witeński „Bajgieł”: ur. 19 czerwca 1929 w Warszawie, zm. 15 maja 1945 w Mauthausen (Niemcy). Strzelec. W latach okupacji uczeń, podczas Powstania Warszawskiego żołnierz AK w drużynie „Roma” (najmłodszy w oddziale). Uczestnik obrony Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, 24 sierpnia ciężko ranny podczas odpierania szturmu na pozycję „Rybaki 35”. Po powstaniu więzień obozów koncentracyjnych Auschwitz oraz Mauthausen, gdzie zmarł z wycieńczenia w obozowym szpitalu w pierwszych dniach po zakończeniu wojny.

 

Oprac. Paweł Popiel na podstawie Juliusz Kulesza: Z Tasiemką na czołgi, Warszawa 2014, wyd. III; Juliusz Kulesza: W murach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych (konspiracja i Powstanie Warszawskie), Warszawa 2003; Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A. 1919-2008, Warszawa 2010;

PRODUKTY PWB/17/S

 

  • eisenmarki (kupony wydawane przez niemieckie punkty zbiórki złomu metalowego); od 1944
  • fettkarty (karty tłuszczowo-mięsne); od 1943
  • nadruki wartości obiegowej „Generalgouvernement für die Besetzen polnischen Gebiete” na banknotach stuzłotowych (punkt litograficzny przy ul. Żulińskiego 3 m 11); 1939/1940
  • banknoty, tzw. „młynarki”; 1940-1943
  •  



     

  • kenkarty (okupacyjne dowody osobiste)
  • durchlasscheiny (dokumenty uprawniające do swobodnego poruszania się po wszystkich krajach okupowanej Europy)
  • Lebensmittelkarten (kartki żywnościowe)

 

Oprac. Paweł Popiel na podstawie Juliusz Kulesza: W murach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych (konspiracja i Powstanie Warszawskie), Warszawa 2003

AKCJE SABOTAŻOWE PWB/17/S

 

  • wykradzenie przez maszynistę drukarskiego PWPW Felicjana Borysiewicza „Juranda”, „Sępa”, „Borowca” i kontrolerkę PWPW Janinę Sowińską „Jasię”, „Janeczkę”, „N.1” drukowanych w wytwórni map sztabowych ZSRR
  • przekazywanie Wydziałowi Legalizacji i Techniki przy II Oddziale Komendy Głównej AK druków dokumentów w postaci oryginalnych odbitek, oddzielnych dla każdego koloru oraz wzorcowych egzemplarzy z poszczególnych faz produkcji
  • przekazywanie Komendzie Głównej organizacji „Skała” blankietów legitymacyjnych dla członków zawodowych, ochotniczych i fabrycznych straży pożarnych
  • przekazywanie próbek kolorowych podkładów giloszowych do niemieckich kart żywnościowych
  • zdobywanie nielegalnych nadwyżek papieru banknotowego z papierni mirkowskiej i mokotowskiej
  • pożar w podziemnym magazynie celulozy od strony ul. Zakroczymskiej; 4 grudnia 1942
  • dostarczenie przez kolejarzy sekcji ‘’Wacek” do punktu przy ul. Siennej siedemnastu pistoletów, którymi dozbrojono oddział ochrony grupy PWB/17/S oraz Oddział VII Komendy Głównej AK; 1943
  • odłączenie przez kolejarzy sekcji „Wacek” ładunku z bronią od transportu idącego na front wschodni, przekazanego przez mjr. Mieczysława Chyżyńskiego „Rzędziana”, „Pełkę” do warszawskiego getta; maj 1943
  • wzniecane przez zakładową straż pożarną pożary w pomieszczeniach farbiarni i ścinek w belowni oraz częste „samozapalenia” w składach miału węglowego i w kotłowni domu mieszkalnego

 

Oprac. Paweł Popiel na podstawie Juliusz Kulesza: W murach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych (konspiracja i Powstanie Warszawskie), Warszawa 2003

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, na podstawie umowy nr UOD-DEM-1-385/001 z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju, zawartej w dniu 10 grudnia 2013 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, na podstawie umowy nr UOD-DEM-1-385/001 z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju, zawartej w dniu 10 grudnia 2013 r.


Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A.

ul. Sanguszki 1
00-222 Warszawa
Zobacz na mapie
centrala tel. 22 235 20 00
fax 22 235 24 50
pwpw@pwpw.pl